Autor: dr Małgorzata Leszczyńska

Demencja, czyli otępienie to nie jest jedna konkretna choroba. To ogólne określenie na zestaw objawów, które wpływają na to, jak działa nasz mózg. Mam na myśli szczególnie pamięć, myślenie i codzienne funkcjonowanie. Najczęściej dotyka osoby starsze, ale nie jest to po prostu zwyczajne starzenie się. Demencja to skutek chorób uszkadzających komórki nerwowe w mózgu.

W zależności od przyczyny występowania objawów demencja występuje zarówno w formie odwracalnej jak i nieodwracalnej. Dlatego priorytetem powinno być odnalezienie i leczenie jej przyczyny.Zastosowanie odpowiedniego leczenia oraz rehabilitacji, w tym terapii zajęciowej pozwala na cofniecie zmian, zatrzymanie lub spowolnienie postępu choroby.

Najczęstszymi objawami są zazwyczaj problemy z pamięcią świeżą. Zapominanie o tym, co stało się przed chwilą, powtarzanie tych samych pytań lub gubienie przedmiotów, ale jednocześnie pamiętamy wydarzenia sprzed kilkudziesięciu lat.

Osłabienie pamięci krótkotrwałej jest charakterystyczne dla starzenia się. Zdarza się, że pierwsze objawy demencji mylone są z fizjologicznym starzeniem się mózgu i pozostają niezauważane przez bliskich.

Jednakże w miarę postępu choroby problemem staje się również ugotowanie znanego posiłku, zrobienie zakupów czy ubieranie się odpowiednio do pogody. Bardzo problematyczne staje się zagubienie w czasie i przestrzeni. Mylenie dni tygodnia, pór roku lub gubienie się w miejscach, które wcześniej były dobrze znane. Trudności z mówieniem, to znaczy szukanie odpowiednich słów, mylenie pojęć lub tracenie wątku w trakcie rozmowy oraz nagłe zmiany nastroju, humoru, rozdrażnienie, niepokój oraz wycofanie z życia towarzyskiego.

Nasz mózg składa się z miliardów połączonych ze sobą komórek. Gdy choroby je uszkadzają, przekazywanie informacji staje się trudniejsze. Głównymi przyczynami demencji są: choroba Alzheimera, której zachorowalność wzrasta wraz z wiekiem. W znacznej części przypadków wkrada się w życie człowieka po cichu, latami pozostając w ukryciu. Na poziomie biologicznym powoduje niszczenie komórek nerwowych (neuronów) w mózgu, głównie przez odkładanie się w nim toksycznych białek (beta-amyloidu i białka tan). Skutkuje to przerwaniem komunikacji między neuronami, a w konsekwencji ich obumieraniem i kurczeniem się całego narządu.

Drugim rodzajem jest demencja naczyniowa, która powstaje, gdy dopływ krwi do mózgu jest zaburzony na przykład w wyniku przebytych udarów lub mikroudarów. Demencja może być też powiązana z innymi chorobami takimi jak choroba Parkinsona.

Istnieje kilka zasad, które ułatwiają opiekę i pomagają choremu czuć się bezpiecznie np. powolne mówienie do chorego, używanie prostych słów. Ustalenie stałych godzin posiłków, spacerów i leków również daje choremu poczucie stabilności. Ważne jest, aby pozwolić choremu robić samodzielnie to, co jeszcze potrafi nawet jeśli zajmuje to więcej czasu. Należy uświadomić sobie, iż zły humor czy trudności w zachowaniu wynikają z choroby, a nie ze złej woli chorego.

W labiryncie pamięci…

Pomocna może okazać się analogia, w której mózg wizualizujemy jako sieć miejsc połączonych ścieżkami. Te, którymi chory przechadza się często, są stale wydeptywane, a dzięki temu dobrze widoczne i dostępne dla chorego. Te, którymi chory nie przemieszcza się, z czasem zostają zasypane piaskiem, porastają trawą, stają się dla chorego niewidoczne i niedostępne, przez co też mogą być dla niego niepokojące. Codzienna rutyna uwzględniająca samodzielne wykonywanie czynności życia codziennego wzmacnia poczucie bezpieczeństwa i pozwala utrzymać w życiu chorego najbardziej przydatne umiejętności przez jak najdłuższy czas. Z kolei wyręczanie chorego powoduje zacieranie się ścieżek i przyczynia się do utraty umiejętności.

Jeśli zauważy się u siebie lub bliskiej osoby niepokojące problemy z pamięcią, warto to skonsultować z lekarzem. Taka wczesna diagnoza pozwala dobrać leki i terapie, które pomagają spowolnić rozwój objawów i znacząco poprawić komfort życia chorego.

Bardzo ważne w chorobie są relacje z ludzmi i dobry sen. Rozmowy i spotkania z bliskimi utrzymują mózg w dobrej formie i chronią go przed depresją. Dbając o sen również cofamy się od choroby to znaczy mózg podczas snu czyści się z toksyn nagromadzonych podczas całego dnia. Unikanie palenia papierosów i picia alkoholu również wpływa na przebieg choroby. Mam tu na myśli to, iż używki uszkadzają naczynia krwionośne w mózgu co znacznie przyspiesza rozwój procesów otępiennych.